„Rolą szkolnictwa wyższego jest poruszać umysły”. – Martin Luther King
Jako przedsiębiorca i dydaktyk Uniwersytetu Ekonomicznego w Poznaniu, od lat obserwuję proces kształtowania się postaw współczesnych ekonomistów. Globalizacja, swobodny przepływ kapitału oraz konieczność dostosowania polskiego prawa do Międzynarodowych Standardów Rachunkowości (MSR) i Sprawozdawczości Finansowej (MSSF) narzuciły nam pewien technokratyczny rygor. Jednak prawdziwe wyzwanie, przed którym stoimy, leży znacznie głębiej niż tylko w rzetelnym opanowaniu przepisów.
Dziś, inaugurując ten blog 30 grudnia 2025 roku, chcę zaprosić Was do refleksji nad tym, jak zmieniła się rola księgowego/finansisty od „rzemieślnika ewidencji” do architekta zrównoważonego rozwoju, który w swojej pracy musi dziś uwzględniać nie tylko twarde dane, ale także etykę i narzędzia sztucznej inteligencji.
Ekonomia społeczna, czyli więcej niż rachunek zysków i strat
Ekonomia społeczna obok celów stricte komercyjnych stawia wyzwania związane z szeroko rozumianym rozwojem społecznym, takie jak ekologia, rozwój wspólnot lokalnych czy przeciwdziałanie bezrobociu. W Polsce nurt ten, choć wspierany przez dokumenty strategiczne takie jak Plan na rzecz Odpowiedzialnego Rozwoju (i nie tylko), wciąż mierzy się z licznymi zagrożeniami.
Organizacje trzeciego sektora są często słabe finansowo i kadrowo, co rodzi ryzyko ich instrumentalnego traktowania przez administrację publiczną. Kluczowym wyzwaniem dla nowoczesnej rachunkowości w tym obszarze jest zachowanie właściwych proporcji między kategorią zysku a misją społeczną. Księgowy staje się tu strażnikiem jawności i przejrzystości, który musi rozumieć specyfikę celów społecznych.
Zrównoważony rozwój. Dlaczego ekologia ma znaczenie w bilansie?
Teoria zrównoważonego rozwoju (sustainable development) zakłada zaspokajanie potrzeb obecnych pokoleń bez naruszania możliwości przyszłych generacji. W dobie degradacji środowiska, dobra ekologiczne, takie jak czysta woda (będę pisał o tym niebawem) czy powietrze tracą charakter dóbr wolnych i zyskują wymierną wartość ekonomiczną.
Ściślejszy związek ekonomii z ekologią jest logiczny: środki ochrony środowiska długookresowo służą zabezpieczeniu skończonych zasobów i możliwości produkcyjnych. W tym kontekście koncepcja „widzialnej ręki” wskazuje na konieczność podejmowania działań decyzyjnych, które zharmonizują interes indywidualny z interesem społecznym.
Edukacja 4.0 a może po prostu edukacja? Księgowy w dobie AI i automatyzacji
Największym błędem współczesnej edukacji byłoby kształcenie przyszłych kadr wyłącznie w oparciu o „jedynie słuszne”, policzalne modele. Deregulacja zawodu (którą uważam za ogromny błąd!) oraz postępująca automatyzacja czynności księgowych to wystarczające dowody na potrzebę głębokich zmian w profilu kształcenia.
Gdzie w tym procesie znajduje się Sztuczna Inteligencja (AI)?
AI przejmuje „rzemiosło”. Algorytmy i automatyzacja zajmują się rutynową ewidencją i weryfikacją danych.
Człowiek skupia się na strategii i jej realizacji. Uwolniony od powtarzalnych zadań księgowy musi stać się makroekonomistą i socjologiem biznesu.
Nowe oczekiwania rynku. Pracodawcy coraz rzadziej szukają tylko „twardych” umiejętności. Wskazują na braki w obszarach takich jak myślenie strategiczne, elastyczność czy zdolność do negocjacji.
| Cecha | Model Tradycyjny („Rzemieślnik”) | Model Nowoczesny (Strateg i Partner) |
| Główny fokus | Ewidencja przeszłości | Prognozowanie przyszłości i wartość godziwa |
| Rola AI | Zagrożenie automatyzacją | Narzędzie wspierające decyzje zarządu |
| Kluczowe kompetencje | System rachunkowości | Myślenie strategiczne, etyka, socjologia biznesu |
| Odpowiedzialność | Narzucona prawnie | Świadoma i społeczna (ESG) |
Podsumowanie z tezą -> należy wyjść poza schemat
Ekonomista-księgowy, który nie dostrzega metod wyceny wartości prognozowanych czy społecznego kontekstu swojej pracy, staje się „inwalidą” na nowoczesnym rynku pracy.
Naszą wspólną misją (pracodawców i Uczelni) w procesie kształcenia jest przygotowanie specjalistów, którzy rozumieją, że rzetelna informacja finansowa, zgodna z zasadą true and fair view jest fundamentem zaufania w turbulentnym otoczeniu gospodarczym. Rozpoczęliśmy na UEP tą misję i od 6 lat kształcimy w dziedzinie rachunkowości i audytu na jedynym w Polsce kierunku studiów II stopnia o profilu praktycznym Nadzór i kontrola. Mam przyjemność i ogromny zaszczyt być jego pomysłodawcą, organizatorem i prowadzącym.
Świadomość złożoności systemu finansowego i jego etycznego wymiaru musi nam przyświecać na każdym etapie – od sali wykładowej po gabinet zarządu.
To dopiero początek. Moje wpisy będą krótkie i treściwe, bo ich zadaniem nie jest sucha analiza, lecz poruszanie umysłów. Chcę, aby te 'shorty’ stały się dla Was inspiracją do refleksji i spojrzenia na finanse oraz edukację z nieco szerszej perspektywy.
